Groen beheren met de buren: een verhaal van de hele wijk

Binnen Rewild the City krijgen verschillende straten een ingrijpende make-over. Er komt heel wat extra groen in de openbare ruimte. Dat willen we graag door de bewoners laten beheren. Maar hoe zorgen we ervoor dat ze dat engagement effectief opnemen? Hoe creëren we de juiste omstandigheden en hoe maken we dat de bewoners van de Rewild-wijken ook na dit project voor het groen in hun straat blijven zorgen?

Samen groen beheren brengt heel wat kansen met zich mee. Tegelijk zijn er verschillende valkuilen.

Door samen met je buren in je wijk aan de slag te gaan:

• ontstaat er ontmoeting en gemeenschapsvorming

• leer je gaandeweg bij over plantensoorten

• ervaar je zingeving door te werken aan gezelligheid in de wijk

• ga je je meer thuis voelen in de buurt

Is het niet duidelijk wat je precies mag doen op het openbaar domein, op welke ondersteuning je al dan niet kunt rekenen of bij wie je precies kunt aankloppen voor praktische vragen, zonder in een bureaucratisch kluwen terecht te komen, dan verliezen mensen hun motivatie en vermindert net het draagvlak voor groene ingrepen in de buurt.

De vele gezichten van buurtbeheer

Om een idee te krijgen van wat wel en niet werkt, ging Eco-city in gesprek met bewoners en professionals die zich op verschillende manieren inzetten voor het groen in hun wijk. Wat motiveert hen? Welke ondersteuning doet het goed? Wat belemmert hun inzet? Hoe kijken zij naar de doelstellingen van Rewild?

De professionals die we spraken, waren bezig met verbinding in de wijken en/of worden ingezet voor hun groenexpertise. Via hen maakten we kennis met verschillende bewoners. Hun engagement varieerde sterk:

• het (eenmalig) helpen bij de aanleg van geveltuintjes in hun straat

• het onderhouden van een boomspiegel

• het dagelijkse beheer van een buurtmoestuin

• het mee opzetten en onderhouden van een zelfpluktuin

• het strijden voor en aanleggen van een buurtpark in hun wijk

De gesprekken voerden we meestal op de plekken waar aan buurtbeheer wordt gedaan in de Gentse wijken Brugse Poort, Rabot, Bloemekenswijk, Muide-Meulestede en Nieuw Gent.

Buurtbeheer wordt ook opgenomen door bewoners die minder zichtbaar en hoorbaar zijn in de stad. Daarom namen we deel aan een aantal activiteiten, zoals de inrichting van een kruidentuin en de ophaalronde van de Propere Pierkes. We legden ook ons oor te luister bij collega’s van Rotterdam die werken met ‘wijktuinmannen’.

Op basis van al deze gesprekken kwamen we tot een aantal ‘eerste lessen voor buurtbeheer’: cultiveer stewardship, zet in op flexibiliteit, werk actiegericht met een hands-on mentaliteit, en bouw aan een collectief verhaal. Zo komen we tot twee belangrijke voorwaarden voor geslaagd buurtbeheer: sociale inbedding en materiële ondersteuning.

Het cultiveren van stewardship: samen bouwen aan de buurt

Mensen gaan aan de slag met groen (in de buurt) vanuit een idee van stewardship: we zijn samen verantwoordelijk voor de buurt waarin we wonen en we willen dat het hier groener en gezelliger wordt.

Soms zien buurtbewoners de mogelijkheid om buren te verbinden op een onderbenutte locatie die nog wat groen en gezelligheid kan gebruiken. Om hun initiatief kracht bij te zetten, zoeken ze steun bij buren en professionals in de wijk. Ook professionals zetten bepaalde plekken als 'kans' op de kaart. Ze geven bewoners de mogelijkheid om op diverse manieren aansluiting te vinden bij die plek. Ze kunnen ze mee beheren, ze kunnen er bewegen of uitrusten, genieten van het groen, …  

Opvallend: voor de buurt willen zorgen en het introduceren van meer groen gaan niet altijd probleemloos samen. Meer groen wordt al eens gezien als tegengesteld aan een propere, nette buurt waar iedereen zorg voor draagt. Of zoals een geëngageerde bewoner zei: ‘Het valt me op dat voor een aantal buren ‘wonen in de stad’ en ‘groen’ echt niet matchen. Ze vinden bladeren of de spinnetjes die erin zitten vuil’.  

Daarom is het van belang om te voorzien in sociale ondersteuning en sociale inbedding: een buurtwerker die signalen opvangt van mensen die zich niet gehoord weten, een wijkregisseur die onderhandelt tussen wat de buurt nodig heeft en wat de Stad wil, een buurtgerichte groenwerker die actief de handen uit de mouwen steekt om al doende te leren wat werkt en wat niet werkt op deze plek, enzovoort.

Concreet, tastbaar en actiegericht

Bewoners halen hun motivatie voor buurtbeheer uit het (samen) doen en het werken aan concrete, zichtbare verandering in de wijk. De steun van een flexibele professional met een ‘doe-mentaliteit’ is dé sleutel voor een  geslaagd project.

Of zoals een buurtwerker vertelt: 'Als er een groep mensen met een voorstel komt, moet je daar vlot op kunnen inspelen. Iemand in de Jasmijnstraat had bijvoorbeeld het idee om in de straat zoveel mogelijk geveltuintjes met jasmijn aan te leggen. Groenwerker Rik en ikzelf hebben dit meteen opgepikt. Dat wil bijvoorbeeld zeggen dat ik met mijn koffiekar langskom als de buren de tuintjes aan het aanleggen zijn.'

‘We zijn gewoon beginnen doen.’ We hoorden het zowel van professionals als van bewoners. Kleine, snel realiseerbare en concrete projecten waarbij bewoners kunnen ‘vastpakken waar het om gaat’, ‘meedoen’ en ‘resultaat zien’ hebben een effect op zingeving, erkenning en vertrouwen. Het samen doen heeft potentieel om diversiteit en taalbarrières te overbruggen.

Een buurtwerker: 'Er zijn hier in de tuin ontzettend veel toevallige ontmoetingen. Een mooi voorbeeld is Leon. Leon stottert. Hij heeft een tuintje naast Ismaël. Die spreekt enkel 'fabrieksnederlands'. Beiden hebben de nood om traag te spreken en eenvoudige onderwerpen deden hen deugd. Meer was er niet nodig om van hen goede buren te maken. Het was een gekke connectie, die toevallig ontstaat. Dat is wat deze buurtmoestuin doet: hij biedt kansen op ontmoeting'.

Naast een sociale inbedding zijn bewoners hier ook gebaat bij materiële ondersteuning, zoals een (beperkte) subsidie voor een straatfeest, waar ze een ‘prijs voor de groenste gevel’ kunnen uitreiken, of een budget vanuit Samen aan Zet, waarmee ze plantgoed en een kruiwagen kunnen kopen. Ook een vlotte ophaling van snoeiafval, zwerfvuil en sluikstort helpt hen bijvoorbeeld een heel stuk vooruit.

Bundel de energie in een collectief verhaal

Participatie is geen optelsom van individuele meningen. Het gaat over het bouwen van een gedeeld verhaal waarin verschillende wijkbewoners zich erkend weten. Zo'n verhaal moeten we ook rond buurtbeheer bouwen, met een aanpak die de verschillende posities die mensen innemen in hun wijk erkent.

De wijkregisseurs van de Stad Gent steken veel energie in het bevragen en betrekken van groepen die in de stad minder gezien en gehoord worden. Na een infomoment over de straatheraanleg in Ledeberg vingen we het signaal op dat de sociale huurders het gevoel hebben dat buurtbeheer niet echt voor hen is: ‘Het is meer iets voor eigenaars’. Het is cruciaal om boodschappen als deze op te pikken en er zo voor te zorgen dat de klimaatrobuuste stad echt voor iedereen is.

Meer info over het onderzoek? Contacteer anika.depraetere@hogent.be