Guimarães maakt groene dromen waar

Dit jaar is Guimarães, een stad met ruim 150.000 inwoners, European Green Capital. En dat is meer dan terecht. Al jarenlang getuigt de Portugese stad van torenhoge ambities op het vlak van vergroening en klimaatadaptatie. ‘Als je de stad bezoekt, zal je snel begrijpen waarom ze deze prestigieuze titel heeft binnengehaald’, zegt EUI-expert Ruxandra Aelenei. ‘Guimarães heeft duurzaamheid als hoeksteen van haar plaatselijke cultuur omarmd. Al vanop school krijgt het onderwerp heel veel aandacht.’

Vandaag is Guimarães een van de drie Rewild-transfersteden. Binnen dit project zet de stad vooral in op een rechtvaardige klimaattransitie. Gent en Helsinki gingen kijken hoe Guimarães dit in de sociale woonwijk Coradeiras voor mekaar tracht te krijgen en hoe dit past in de veel grotere klimaatvisie die de stad als leidraad heeft.

Politieke consensus over klimaatdoelstellingen

Klimaatneutraal tegen 2030. Een One Planet City, die niet meer grondstoffen gebruikt dan de aarde kan aanleveren, tegen 2050. Dat zijn de duidelijke doelstellingen die Guimarães de komende jaren voor ogen heeft. Om die te bereiken, neemt de stad voortdurend kleine én grote stappen. De grootste stap dateert uit 2013. In dat jaar slaagde de toenmalige burgemeester Domingos Bragança erin een politieke consensus te bereiken over alle partijgrenzen en legislaturen heen. Voortaan zouden investeringen in groen en klimaatadaptatie bovenaan de agenda staan. Dit langetermijnengagement is van cruciaal belang geweest voor het traject dat de stad de daaropvolgende jaren heeft afgelegd. Het zorgde voor continuïteit en voortdurende politieke steun. Ook toen er na de verkiezingen van vorig jaar een centrumrechtse meerderheid aan de macht kwam, bleef de richting dezelfde.

‘‘Ronduit geweldig’, zegt Tessa Dean uit Helsinki. ‘Als er één iets is dat ik ook in mijn eigen stad zou willen zien, dan is het wel zo’n politieke eensgezindheid. Ik vind het moeilijk om te begrijpen waarom vergroening en duurzaamheid altijd zulke heikele kwesties zijn. Iederéén geniet toch van groen in zijn buurt? Waarom zorgt het thema dan zo vaak voor politieke verdeeldheid? Guimarães laat zien dat het ook anders kan.’

Landscape Lab: wetenschappelijke basis voor beleid

Dat het anders kan, blijkt ook uit de oprichting van het Laboratório da Paisagem (Landscape Lab in het Engels) in 2014, amper een jaar na het historische politieke akkoord. De Stad stampte het uit de grond, samen met de twee belangrijkste universiteiten uit het noorden van het land. De doelstelling was duidelijk: een wetenschappelijke basis voorzien voor politieke beslissingen rond milieu en klimaat. ‘Elk jaar staat het Landscape Lab letterlijk onder water’, vertelt Line Ostyn van de Stad Gent. 'Dat beeld zal ik niet snel vergeten. Niks kan beter duidelijk maken dat hun werk belangrijk en hoognodig is.'

Vandaag is het Lab uitgegroeid tot een vaste partner van de Stad. Het team van 3 onderzoekers is na ruim 10 jaar geëvolueerd naar een groep van 30 mensen, met verschillende expertises, van landschapsarchitecten tot biologen en psychologen. De medewerkers voeren onderzoeks- en monitoringprojecten uit (rond onderwerpen als waterkwaliteit en overstromingsrisico’s) en verzamelen en analyseren data. Zo lag hun onderzoek aan de basis van de aanleg van 3 natuurlijke bassins of bufferbekkens, die vorig jaar maar liefst 52 overstromingen voorkomen hebben. Het Lab werkt voortduren samen met de lokale gemeenschap, onderzoekers, beleidsmakers en andere belanghebbenden.

‘Het Landscape Lab heeft echt een unieke positie in Guimarães’, zegt Linde Vertriest van de Stad Gent. ‘Ze werken nauw samen met de Stad, maar zijn tegelijk uitgesproken onafhankelijk. Door met Europese projectsubsidies aan de slag te gaan, kunnen ze heel veel experimenteren. In Gent werken we ook al vaak samen met universiteiten en hogescholen, maar een structurele verankering hebben we niet. Dat zou zeker een meerwaarde zijn om nog meer op lange termijn te kunnen denken.’

Betrokken bewoners en geïnformeerde jongeren

Om het hele klimaatverhaal ook bij de bewoners te laten leven, zet Guimarães sinds 2014 sterk in op communicatie en educatie. Dat was nodig, want op dat moment leefde het thema maar matig bij het brede publiek. Heel wat initiatieven rond milieueducatie, mobilisatie en bewustmaking hebben het tij doen keren. Zeker het milieueducatieprogramma is een enorm succes: met honderden acties bereikt Guimarães meer dan 20.000 leerlingen en studenten. Ook daarbij speelt het Landscape Lab een belangrijke rol. Visie en plannen worden er op een boeiende en toegankelijke manier met een 3D-model aanschouwelijk gemaakt.

Ook aan de betrokkenheid van de private sector wordt gewerkt. Ongeveer 150 bedrijven hebben vandaag het klimaatpact met de overheid ondertekend. Daarnaast ontwikkelde de Stad heel wat manieren om bedrijven te ondersteunen, zoals gratis hulp bij rapportage over milieu en Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s).

Veel meer dan vergroenen

Uiteraard is de alomvattende visie op klimaatadaptatie en vergroening ook zichtbaar in de stad zelf. Groene gordels, grotere parken, meer biodiversiteit… het past allemaal binnen hetzelfde plaatje. Tessa Dean: ‘Guimarães is een indrukwekkende stad, die heel mooi verschillende doelstellingen binnen haar projecten weet te verenigen. Ik heb genoten van de uitwisseling. De Rewild-steden beginnen echt een mooie community te vormen. Erg jammer dat de mensen van Wroclaw er door een staking niet konden bij zijn deze keer. Eerst waren we zelf niet van plan om iedereen in Helsinki uit te nodigen, maar we zijn van mening veranderd. Dit bezoek toonde weer eens aan hoe inspirerend het is om mensen samen te brengen. Ik kijk er al naar uit om ook bij ons van alles te tonen aan onze partners.’

‘Het is inderdaad leuk om je eigen stad eens aan de collega’s uit andere Europese steden te kunnen tonen’, zegt Adelaide Maia van het Landscape Lab. ‘We zagen hoe de mensen uit België en Finland zich in onze lokale context verdiepten, kritische vragen stelden en hun eigen ervaringen deelden. Dat herinnerde ons eraan dat we vaak met dezelfde uitdagingen te maken hebben, ook al zijn onze steden verschillend. Rewild the City gaat over veel meer dan vergroening. Het gaat erom mensen weer in contact te brengen met de natuur, gemeenschappen te versterken en te laten zien hoe Nature Based Solutions de gezondheid, het welzijn en de levenskwaliteit van mensen kunnen verbeteren.’

‘De openheid van de discussies en de oprechte bereidheid om van elkaar te leren, vond ik nog het mooist van al’, zegt Adelaide. ‘We hadden niet het gevoel dat we zomaar een project presenteerden. Het voelde echt als een gezamenlijke studiereis. En natuurlijk was het ook super om de collega’s van onze Portugese keuken te laten proeven.’

Uit-tip from Adelaide:

‘Een reisje naar Guimarães? Bezoek dan zeker Penha, een berg vlak bij het centrum van de stad, met een prachtig uitzicht, grote rotsen, wandelpaden en een moderne kerk. De plek zit diep verankerd in de identiteit van de stad. We zijn er ongelooflijk trots op.’

‍

‍

‍